📖 Ibn Sino — tabobat sultoni

Abu Ali ibn Sino — O'rta asrlar Sharq fani va madaniyatining eng yorqin siymolaridan biri, jahon tabobatining otasi deb e'tirof etilgan ulug' alloma va mutafakkirdir. U 980-yilda Buxoro yaqinidagi Afshona qishlog'ida tavallud topdi. Uning to'liq ismi Abu Ali al-Husayn ibn Abdulloh ibn Sino bo'lib, G'arb olamida Avitsenna nomi bilan mashhur. Ibn Sinoning ilmiy faoliyati nafaqat tabobat, balki falsafa, matematika, astronomiya, musiqa va ko'plab boshqa sohalarda ham iz qoldirgan. Ibn Sino bolaligidanoq g'ayri-oddiy aql va xotirasi bilan ajralib turgan. U o'n yoshida Qur'onni yoddan bilgan, o'n olti yoshida esa Buxoroning eng yirik tabiblaridan biri sifatida tan olingan. Tabiblik san'atini egallash yo'lida u kun-tun ishladi, minglab bemorlarni kuzatdi, kasalliklarni o'rgandi va yangi davola usullarini izladi. Uning davosi bilan bir necha marta Buxoro amiri Nuh ibn Mansur hayotga qaytgani va buning evaziga amir Ibn Sinoga saroydagi buyuk kutubxonadan foydalanish imkoniyatini bergani — bu buyuk allomaning ilmiy mehnatiga berilgan eng yuksak baho edi. Ibn Sinoning asosiy va eng buyuk asari — "Al-Qonun fit-tib" (Tib qonunlari) — tabobat tarixidagi eng muhim ensiklopedik asarlardan biri hisoblanadi. Bu besh jildlik ulkan asar o'rta asrlarda ham Sharqda, ham G'arbda asosiy tibbiy darslik sifatida yuz yillab ishlatildi. "Tib qonunlari"da Ibn Sino kasalliklarni tizimli ravishda tasnifladi, dorivor o'simliklar va mineral moddalarning xususiyatlarini batafsil tavsifladi, jarrohlik usullarini ko'rsatib berdi va gigiena hamda profilaktika tamoyillarini bayon etdi. Asarda yurak-qon tomir tizimi, ko'rish a'zolari, nafas olish kasalliklari va ko'plab boshqa sohalar bo'yicha o'sha davrda misli ko'rilmagan bilimlari ifodalangan. Falsafa sohasida Ibn Sino Arastu asarlarini sharhladi va rivojlantirdi. Uning falsafiy qarashlari G'arb sxolastikasiga ham katta ta'sir ko'rsatdi. "Kitob ash-Shifo" (Shifo kitobi) — bu uning eng muhim falsafiy asari bo'lib, unda mantiq, tabiatshunoslik, matematika va metafizika masalalari chuqur o'rganilgan. Ibn Sino inson ruhi, vaqt, harakat, bo'shliq va boshqa abadiy falsafiy muammolarga o'zining o'tkir aqliy nigohi bilan yondashdi. Musiqa nazariyasi, kimyo va mineralogiya sohasida ham Ibn Sino muhim ilmiy ishlar qoldirgan. U tovushlarning ta'siri va musiqaning insoniy ruhga ta'sirini ilmiy asosda o'rgangan birinchi olimlardan biridir. Uning "Risola fit-tib" asarida ruhiy kasalliklarni davolashda musiqadan foydalanish tavsiya etiladi — bu bugungi musiqa terapiyasining ibtidosi sifatida baholanadi. Ibn Sino hayotining so'nggi qismi tinib-tinchimas ilmiy va siyosiy faoliyat bilan o'tdi. U turli hukmdorlar xizmatida vazir va tabib sifatida ishladi. Hamadonda 1037-yilda vafot etdi. Alloma qisqa 57 yillik umrida 450 dan ortiq asar yozdi. Uning merosi asrlar osha dunyoni hayratda qoldirmoqda. Har bir o'zbek yosh avlodi Ibn Sinoning buyuk ilmiy jasoratidan ilhom olib, bilim va fan yo'lida dadil qadam tashlashi lozim.