💬 Maqol va Iboralar
O'zbek tilidagi frazeologizmlar — ma'nolari va misollari bilan
Intiqlik bilan kutmoq, umid bog'lamoq
📌 U uyga ko'z tikib o'tirdi.
Orqasidan kuzatmoq, ta'qib qilmoq
📌 U menga dum qo'yib yurdi.
Gapirmaslik, jim bo'lmoq
📌 Savolga til tortib o'tirdi.
E'tibor bermaslik, befarqlik
📌 U muammoga qo'l siltadi.
Gapira boshlash, so'z boshlash
📌 Nihoyat og'iz ochdi.
Hayrat, ajablanish
📌 Bu xabarni eshitib yoqa ushladim.
Yashirincha, ehtiyotkorlik bilan qaramoq
📌 Ko'z qiri bilan qarab qo'ydi.
Jasorat ko'rsatmoq, botirlik qilmoq
📌 Yurak yutib gapirdi.
Ko'p o'ylamoq, qiynalmoq
📌 Bu savol ustida bosh qotirdi.
Barcha kuchi va imkoniyati bilan
📌 Tish-tirnog'i bilan kurashdi.
Ko'p va g'ayrat bilan gapirishdan charchash
📌 Og'iz ko'pirib tushuntirdi.
Biror narsani yoki kishini sog'inmoq
📌 Onasini ko'zi qidirib qoldi.
Bajarishga, qilishga erishmoq
📌 Orzusiga qo'l yetkizdi.
Diqqat bilan eshitmoq
📌 O'qituvchi gaplariga quloq soldi.
Juda tez, bir lahzada
📌 Ko'z yumib-ochguncha yo'q bo'ldi.
Qiyin, mashaqqatli vaziyat
📌 Bu ish qon qaqshatdi.
Haqiqatan gapirmasdan, befarq gapirish
📌 Til uchida rozi bo'ldi.
Intizorlik bilan kutib o'tirmoq
📌 Mehmonga ko'z tikib o'tirdi.
Hech narsa qilmasdan, bekorchi o'tirmoq
📌 Qo'l qovushtirib o'tirishning vaqti yo'q.
Isyon ko'tarmoq yoki yuqoriga intilmoq
📌 Xalq adolatsizlikka qarshi bosh ko'tardi.
Kuchi yetmoq, eplay olmoq
📌 Uning bu ishga tishi o'tmadi.
Juda yuvosh, muloyim
📌 U qo'y og'zidan cho'p olmagan yigit.
Ayyormon, o'z ishining ustasi yoki pishiq
📌 U uchiga chiqqan uddaburon.
Haddan tashqari maqtab yubormoq
📌 Bizni ko'kka ko'tarib maqtab ketdi.
O'tmishga aylanib ketmoq, o'tib ketmoq
📌 Bu voqealar endi tarixga aylandi.
Quvonchdan beqiyos xursand bo'lmoq
📌 Xushxabarni eshitib quvonchi ichiga sig'may ketdi.
Ibora (Frazeologizm) nima? U nima uchun nutqda muhim?
Iboralar (frazeologizmlar) — bu mazmunan bir-biriga shunday qovushib ketganki, ularni so'zma-so'z alohida tarjima qilib bo'lmaydigan, faqat yaxlit holda bitta ma'noni ifodalaydigan so'z birikmalaridir. Iboralar tilda asrlar davomida xalqнинг turmush tarzi, urf-odati va madaniyati asosida shakllangan bo'ladi.
Iboralarga xos xususiyatlar:
- Ko'chma ma'no: Masalan, "og'ziga talqon solganday" iborasida haqiqiy talqon haqida gap ketmayapti, balki jimib qolgan inson ifodalanmoqda.
- Yaxlitlik: Iboralar tarkibidagi biror so'zni boshqasiga almashtirsangiz, iboraning jozibasi yoki ma'nosi buziladi (Masalan: "Bosh qotirmoq" o'rniga "Miya qotirmoq" deyish g'aliz eshitiladi).
- Emotsionallik: Ular orqali odam o'z nutqiga ham ta'sirchanlik, ham go'zallik qo'shadi. Shuning uchun ham asarlar tilida iboralardan doimiy ravishda unumli foydalaniladi.